Berat isminin anlamı ve kökeni

Berat: aklanma belgesi

Berat, Arapçadaki "b-r-e" kökünden gelir; bu kök temiz olmak, kusurdan uzak olmak, aklanmak anlamlarını taşır. Berâet kelimesi Türkçeye hukuk terimi olarak geçmiştir: mahkemede beraat etmek, suçsuz bulunmak demektir. Berat ise bu aklanmanın belgesidir. Yani isim, bir niteliği değil bir sonucu adlandırır: temize çıkmış olmayı. Aynı kökten gelen Müberra adı da "temize çıkarılmış" anlamındadır; ikisi kardeş isim gibi düşünülebilir.

Berat Kandili

Berat adının Türkiye'deki yaygınlığının başlıca sebebi Berat Kandili'dir. Şaban ayının on beşinci gecesi olan bu kandil, günahlardan arınma ve affedilme gecesi olarak kabul edilir; adını da doğrudan bu aklanma anlamından alır. Türkiye'de beş kandil gecesinden biridir ve halk arasında ayrı bir yeri vardır. Bu bağlantı, ismi doğrudan bir dinî takvim öğesine bağlar; Türkiye'de Berat adı verilen çocukların bir kısmı bu geceye yakın doğmuştur.

Osmanlı'da berat belgesi

Berat kelimesinin Osmanlı devlet düzeninde teknik bir anlamı vardı: padişah tarafından verilen, bir kişiye görev, unvan, imtiyaz ya da gelir tahsis eden resmî belge. Bir kadı, bir tımar sahibi ya da bir vakıf görevlisi, yetkisini beratla alırdı. Bu belgelerin üzerinde padişahın tuğrası bulunurdu. Yani berat, Osmanlı'da bugünkü diploma ve atama kararnamesinin karşılığıydı. Bu kullanım, kelimenin "resmî olarak tanınmış, onaylanmış" anlamını pekiştirir.

Berat kız ismi mi, erkek ismi mi?

Berat, Türkiye'de hem kız hem erkek çocuklara verilen unisex bir isimdir. Pratikte erkek kullanımı daha yaygındır, ancak kız Beratlar da azımsanacak sayıda değildir. Kelime bir kavramı adlandırdığı için cinsiyet taşımaz. Aynı kökten gelen Müberra ise yalnızca kız ismi olarak kullanılır. Kardeş ismi düşünenler için Berat ve Müberra, aynı köke dayanan ama farklı cinsiyetlerde yerleşmiş anlamlı bir çift oluşturur.