Bumin isminin anlamı ve kökeni

Bumin Kağan kimdir?

Bumin, tarihî bir kişiliğin adıdır: 552 yılında Göktürk Devleti'ni kuran ilk kağan. O tarihe kadar Türk boyları Juan-juanlara (Avarlar) bağlıydı; Bumin, bu bağımlılığa son vererek Ötüken merkezli bağımsız bir devlet kurdu ve "İl Kağan" unvanını aldı. Kardeşi İstemi Yabgu devletin batı kanadını yönetti; bu ikili yapı Göktürklerin hızla genişlemesini sağladı. Bumin kuruluşun hemen ardından, muhtemelen aynı yıl içinde vefat etti. Çin kaynaklarında adı Tumen biçiminde geçer; Bumin ile Tumen'in aynı adın iki farklı kayıt biçimi olduğu genel kabul görür.

Bumin kız ismi mi, erkek ismi mi?

Bumin bir erkek ismidir; bu konuda tereddüde yer yok. İsim doğrudan bir kağanın adından gelir ve Türkiye'de yalnızca erkek çocuklara verilir. Sonundaki -in sesi bazı ailelerde Bilgin, Aydın gibi isimlerle karışabildiği için kız ismi olabileceği düşünülüyor olsa da, ne tarihî kullanımda ne de günümüz nüfus kayıtlarında kız kullanımına rastlanır. Benzer tarihî çağrışım taşıyan kız isimleri arıyorsan Umay, Tomris veya Altun gibi Türk tarihinden gelen adlara bakabilirsin.

İsmin anlamı üzerine

Bumin adının kelime anlamı konusunda kaynaklar tam olarak birleşmiş değildir. Yaygın görüşlerden biri adı Eski Türkçede "toprak, yeryüzü" anlamına gelen bir kökle ilişkilendirir; bir diğeri Çince kayıtlardaki Tumen biçiminden yola çıkarak "tümen" (on bin, büyük ordu birliği) sözcüğüne bağlar. İkinci görüş, bir hükümdar adı için anlamlı bir çerçeve sunsa da kesin kabul görmüş değildir. Ama ismin bugünkü değeri sözlük anlamından çok taşıdığı tarihî ağırlıktan gelir: Bumin, Türk tarihindeki ilk "kurucu" adıdır.

Tarihî isim verme eğilimi içinde Bumin

Bumin, son yıllarda güçlenen "Türk tarihinden isim seçme" eğiliminin parçasıdır. Alp Arslan, Kürşad, Tonyukuk, Bilge, İlteriş, Kutluk gibi adlarla aynı damardan gelir. Bu eğilimin ayırt edici tarafı, ismin arkasında anlatılabilir bir hikâye olmasıdır: çocuk büyüdüğünde adının nereden geldiğini sorduğunda anlatacak somut bir şey bulunur. Bumin bu grup içinde nispeten kısa ve kolay söylenen bir seçenektir; Tonyukuk ya da İlteriş gibi adların günlük kullanımda yarattığı zorluğu yaşatmaz.