Şeref isminin anlamı ve kökeni

Şeref kelimesinin anlam alanı

Şeref, Arapçadaki "ş-r-f" kökünden gelir ve yükseklik, yücelik, onur anlamlarını taşır. Kökün asıl anlamı fiziksel yükseklikle ilgilidir; buradan mecazi olarak toplumsal ve ahlaki yüceliğe geçmiştir. Aynı kökten türeyen kelimeler Türkçede yaygın biçimde kullanılır: şerefli, şerefsiz, müşerref (şereflenmiş), eşref (en şerefli), şerif (soylu, temiz). Osmanlıcada "şerefe" kelimesi de aynı köktendir ve minarenin yüksek balkonunu adlandırır; kelimenin yükseklik anlamı orada somut biçimde yaşar.

Türkçede şeref kavramı

Şeref, Türkçede bir kelimenin ötesinde, üzerine bir değerler dünyası kurulmuş bir kavramdır. "Şerefim üzerine", "şeref sözü", "şerefine", "şeref duymak", "şerefe leke sürmek" gibi ifadeler kelimenin gündelik hayattaki ağırlığını gösterir. Bu ifadelerin çoğunda şeref, kişinin başkaları karşısındaki itibarını değil, kendi kendine verdiği sözü tutma kapasitesini anlatır. İsim olarak Şeref, bu bütün anlam ağını arkasında taşır ve çocuğa doğrudan ahlaki bir çerçeve sunar.

Eşref ve Şerife biçimleri

Şeref kökünden Türkiye'de kullanılan başka isimler de vardır. Eşref, Arapçada "en şerefli" anlamına gelen üstünlük biçimidir ve Türkiye'de yerleşik bir erkek ismidir. Şerife ise kadın karşılığıdır ve özellikle Anadolu'da yaygın kullanılır; Şerif ise hem erkek ismi hem de Hz. Peygamber soyundan gelenler için kullanılan bir sıfattır. Bu isimlerin hepsi aynı kökten geldiği için aralarında güçlü bir anlam akrabalığı vardır; aile içinde isim bütünlüğü arayanlar için kullanışlı bir küme oluştururlar.

Türkiye'de Şeref

Şeref, Türkiye'de 20. yüzyılın orta döneminde yaygın kullanılmış, bugün yeni doğanlarda daha az tercih edilen isimlerdendir. Arapça kökenli klasik erkek isimleri kuşağına aittir; Cemal, Nedim, Burhan, Rıfat, Necati, Şevket ile aynı dönemin isimleridir. İsim unutulmuş değildir ve Türkiye'nin her yerinde tanıdık gelir. Anlamının herkes tarafından bilinmesi, ismi açıklama gerektirmeyen az sayıdaki Arapça kökenli isimden biri yapar.