İsim koyma gelenekleri: kulağa ezan, büyüklerin adı, göbek adı

Türkiye'de bebeğe isim koymak çoğu ailede nüfusa kayıttan ibaret değil. İsmi kimin koyacağı, kimin adının yaşatılacağı, ismi bebeğin kulağına kimin söyleyeceği aile içinde konuşulur, bazen de tartışılır. Ad koymaya verilen önem de eski: Dede Korkut hikâyelerinde Dirse Han'ın oğlu adını ancak bir boğayı yendikten sonra Dede Korkut'tan alır ve Boğaç olur.

Kulağa ezan okuyarak isim koyma

En yaygın gelenek bu. Doğumdan sonraki ilk günlerde aileden bir büyük, bir hoca ya da bebeğin babası onu kucağına alır ve yüzünü kıbleye çevirir. Sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okur, ardından "Senin adın..." diyerek ismini genellikle üç kez söyler. Kimi aile bunu hastanede, kimi eve dönünce yapar.

Bu anı kimin yapacağı birçok ailede bir onur meselesi. Dedenin ya da sevilen bir büyüğün okuması, ismi o büyüğe "koydurmak" gibi görülür. İsim konusunda büyüklerle aranızda gerginlik olduysa bu görevi onlara bırakmak gönül almanın kolay yollarından biri.

Büyüklerin adını yaşatmak

Bebeğe dedenin, ninenin ya da kaybedilmiş bir yakının adını vermek çok yaygın. Bazı ailelerde ilk erkek çocuğa babanın babasının, ilk kız çocuğa babaannenin adı verilir, sonraki çocuklarda sıra anne tarafına geçer. "Adı yaşasın" isteğinin altında çoğu zaman sevgi ve özlem vardır.

Bugün sık yaşanan bir sorun, büyüğün adının anne babaya eski gelmesi. Genelde iki isimle çözülüyor: Günlük kullanılacak adı anne baba seçiyor, büyüğün adı ikinci isim oluyor. Aile içinde bu konuda zorlanıyorsan aile anlaşmazlığı yazımız işine yarayabilir. Büyüklerden kalan köklü isimlerin anlamları için de tarihi ve köklü isimler yazımıza bakabilirsin.

Doğduğu zamana göre isim

Eskiden çok yaygın olan, bugün de bazı ailelerde süren bir gelenek, ismi doğumun zamanından almak. Ramazan ayında doğana Ramazan, Recep ayında doğana Recep, bayramda doğana Bayram, Kadir Gecesi'nde doğana Kadir adı verilir.

Daha önce çocuk kaybetmiş ailelerin yeni bebeğe Yaşar, Dursun, Durmuş gibi adlar vermesi de Anadolu'da bilinen bir gelenek. Bu adlarda bebeğin yaşaması, ailenin yanında kalması dileği var.

Göbek adı nedir?

Göbek adı sözlükte bebeğin göbeği kesilirken konan ad demek. Bugün ise çoğu kişi bu sözü ikinci isim için kullanıyor: Günlük hayatta pek söylenmeyen, çoğu zaman bir büyüğün adını ya da manevi bir anlamı taşıyan ad. Günlük adı Kerem olan bir çocuğun göbek adı dedesinden gelen Mustafa olabilir. Göbek adı bir zorunluluk değil; herkes tek bir isimde buluşuyorsa ikinci bir ad koymanın gereği yok.

Kimlikte nasıl görünür?

Nüfus kaydında ayrı bir "göbek adı" alanı yok. İki isim de kimliğin "Adı" kısmına yan yana yazılıyor ve hangisinin günlük kullanıldığı hiçbir yerde görünmüyor. Okulda yoklamada, hastanede sırada, resmî yazışmalarda ise çoğunlukla ilk isim okunur. "Mustafa Kerem" diye kaydettirip Kerem diye seslenirsen çocuk bu yerlerde Mustafa diye çağrılır ve sık sık "Kerem diyebilirsiniz" demek zorunda kalır. Günlük kullanılacak adı başa yazmak bu karışıklığı baştan önler. Kayıtla ilgili özel bir durumun varsa en kesin bilgiyi nüfus müdürlüğü verir.

Göbek adını seçerken

Günlük kullanılmayacak diye göbek adını özensiz seçme; resmî belgelerin hepsinde görünecek. Anlamına bak ve iki adı soyadıyla birlikte yüksek sesle söyle, çünkü ayrı ayrı güzel duran iki isim yan yana takılabiliyor. Bir de ailede beklentiyi konuşun: Dede torununa göbek adıyla seslenmeyi bekliyor olabilir, siz onu kimlikte kalacak bir ad olarak düşünüyor olabilirsiniz. İki ismin birlikte nasıl durduğuna dair örnekler iki isimli bebek isimleri yazımızda var; tam adı soyadınla denemek için soyadı uyumu aracını kullanabilirsin.