Behram isminin anlamı ve kökeni

Behram adının kökeni

Behram, Farsçadaki Bahrâm adının Türkçe söyleyişidir ve kökeni Avesta dilindeki Verethragna'ya dayanır. Bu ad, Zerdüşt inancında zaferi temsil eden tanrısal varlığın adıdır; kelime kabaca "engelleri kıran, direnci parçalayan" anlamını taşır. Yani ismin "zafer" anlamı sonradan yakıştırılmış değil, doğrudan kökenden gelir. İran kültüründe Behram, savaşta ve mücadelede üstün gelme fikriyle özdeşleşmiştir. Türkçeye Farsça üzerinden geçmiş ve Osmanlı döneminde de kullanılmıştır.

Behram: Mars gezegeninin Farsça adı

İsmin az bilinen ama ilgi çekici bir yönü var: Farsçada Behram, aynı zamanda Mars gezegeninin adıdır. Bu tesadüf değildir; pek çok kültürde Mars, kızıl rengi yüzünden savaş ve zafer tanrısıyla özdeşleştirilmiştir. Romalılar gezegene savaş tanrıları Mars'ın adını vermiş, İranlılar ise zafer tanrıları Behram'ın adını kullanmıştır. Türkçede gezegenin adı Merih'tir ama Behram kullanımı klasik metinlerde geçer. Bu, isme gökbilimsel bir katman ekler: Behram hem bir kavramın hem bir gezegenin adıdır.

Behram Gur ve Şehname

İran tarihinde Behram adını taşıyan birkaç Sasani hükümdarı vardır; bunların en tanınmışı, halk arasında Behram Gur olarak bilinen V. Behram'dır. Firdevsi'nin Şehname'sinde ve pek çok Doğu anlatısında avcılığı, cesareti ve maceralarıyla anlatılır; "gur" kelimesi yaban eşeği demektir ve avcılık tutkusuna gönderme yapar. Nizami'nin Heft Peyker adlı eseri de doğrudan bu hükümdarın hikâyesi üzerine kuruludur. Behram adını taşıyan bir çocuk için, adının arkasında yüzyıllara yayılmış zengin bir edebi gelenek bulunur.

Türkiye'de Behram

Behram, Türkiye'de az kullanılan ama tamamen yabancı da olmayan isimlerdendir. Farsça kökenli erkek isimleri ailesinin (Serdar, Mirza, Dara, Cihan, Perviz, Keyhan) bir üyesidir. Bu grubun ortak özelliği, klasik Doğu edebiyatına ve tarihe bağlanmaları ve Türkçede yüzyıllardır kullanılmalarıdır. Behram bugün nadir olduğu için güçlü bir ayırt edicilik sağlar; sınıfta ikinci bir Behram'a rastlama ihtimali neredeyse yoktur. Aynı zamanda kimseye açıklama gerektirmeyecek kadar tanıdık bir ses yapısı vardır.