Yaman isminin anlamı ve kökeni

Yaman: anlamı tersine dönmüş bir kelime

Yaman, Türkçenin en ilgi çekici kelimelerinden biridir çünkü anlamı tarih içinde tersine dönmüştür. Eski Türkçede yaman "kötü, fena, şiddetli" anlamına geliyordu ve olumsuz bir sıfattı. Zamanla kelime, şiddetin ve güçlülüğün olumlu yönüne kaymış ve bugün "becerikli, güçlü, üstesinden gelen, hakkından gelen" anlamında kullanılır hale gelmiştir. Bugün "yaman adam" dediğimizde övgü kastediyoruz. Bu tür anlam kaymaları dilbilimde bilinen bir olgudur ve Türkçede en net örneklerinden biri yamandır.

Türkçede "yaman" kelimesinin kullanımı

Kelimenin bugünkü kullanımı tamamen olumludur ve övgü bildirir: yaman bir çocuk, yaman iş, yamanlık etmek. Kelimenin eski olumsuz anlamı ise sadece birkaç kalıpta izlerini korur; "yaman bir hastalık" gibi kullanımlarda şiddet anlamı öne çıkar. Bu ikilik, kelimenin ortak çekirdeğini gösterir: yaman olan şey, karşı konulamaz olandır. İyi ya da kötü olması bağlama bağlıdır ama gücü tartışmasızdır. İsim olarak bu güç anlamı öne çıkar.

Türkiye'de Yaman

Yaman, Türkiye'de hem isim hem soyadı olarak kullanılır ve son yirmi yılda erkek ismi olarak belirgin biçimde yükselmiştir. Öz Türkçe isimlere yönelen eğilimin parçasıdır; Yiğit, Yağız, Demir, Kaya, Alp, Kuzey ile aynı dalgadadır. Bu grubun ortak avantajı, anlamlarının Türkçe bilen herkes tarafından anlaşılması ve kimseye açıklama gerektirmemesidir. Yaman bu grup içinde en az kullanılanlardandır ve bu yüzden hem tanıdık hem ayırt edicidir.