Esma isminin anlamı ve kökeni

Esma: isimler demek

Esma, Arapçadaki esmâ (أسماء) kelimesinden gelir ve "isimler" anlamına gelir; ism kelimesinin çoğuludur. Bu, ilgi çekici bir durumdur: bir isim olarak "isimler" demek. Türkçede benzer bir örnek yoktur. Kelime Arapçada tek başına da kullanılır ve dinî metinlerde sıkça geçer. İsim olarak seçildiğinde bu çoğul anlam geri plana çekilir ve aşağıda anlatılan dinî bağ öne çıkar; Türkiye'de aileler ismi çoğunlukla bu bağ üzerinden tercih eder.

Esmaü'l-Hüsna: en güzel isimler

Esma kelimesinin dinî metinlerdeki en bilinen kullanımı Esmâü'l-Hüsnâ tamlamasıdır: "en güzel isimler", yani Allah'ın isimleri. Geleneksel olarak doksan dokuz olarak sayılan bu isimler, İslam düşüncesinde ve tasavvufta merkezî bir yer tutar: Rahman, Rahim, Kerim, Aziz, Nur, Selam ve diğerleri. Türkiye'de bu isimlerin bir kısmı doğrudan ya da başına "abd" (kul) kelimesi getirilerek kişi adı olarak kullanılır: Kerim, Aziz, Selam, Abdurrahman, Abdulkerim. Esma adı ise bu isimlerin tamamına işaret eder.

Esma bint Ebubekir

İslam tarihinde Esma adını taşıyan tanınmış bir figür vardır: Hz. Ebubekir'in kızı ve Hz. Ayşe'nin ablası Esma. Hicret sırasında, mağarada saklanan Hz. Muhammed ile babasına gizlice yiyecek taşıdığı aktarılır; kuşağını ikiye yararak azığı bağladığı için kendisine "Zâtü'n-nitâkayn" (iki kuşak sahibi) lakabı verilmiştir. Uzun ömür sürmüş ve cesaretiyle anılmıştır. Bu figür, adın Türkiye'de tercih edilmesinde rol oynayan kaynaklardan biridir.

Türkiye'de Esma

Esma, Türkiye'de hem geleneksel hem güncel olan ender isimlerdendir. Anadolu'da kuşaklar boyu kullanılmış, son yıllarda ise yeniden yükselmiştir; bugün en çok verilen kız isimleri arasında yer alır. Bu yeniden yükseliş, Zehra, Azra ve Ahsen'in yükselişiyle aynı çizgidedir. Ayrıca Esmanur biçiminde birleşik olarak da yaygın kullanılır; nur'lu birleşimler ailesinin üyesidir. İki heceli ve sonu ünlüyle biten yapısı bugünkü eğilimlerle uyumludur.