Sema isminin anlamı ve kökeni

Sema: gökyüzü

Sema, Arapçadaki semâ (سماء) kelimesinden gelir ve "gökyüzü, sema, gök katı" anlamını taşır. Kur'an'da sıkça geçer ve "semavat" (gökler) biçimiyle çoğullanır; Türkçedeki "semavi dinler" ifadesi de buradan gelir. Kelime Türkçeye yerleşmiş ve gökyüzü anlamında şiir dilinde kullanılmıştır. İsim olarak taşıdığı çağrışım açıktır: enginlik, yücelik, sınırsızlık. Türkçede gökyüzünü adlandıran isimler kadın tarafında yoğunlaşır ve Sema bunların en yerleşik olanlarındandır.

Sema ayini: farklı bir kelime

Burada önemli bir ayrım var. Mevlevi geleneğindeki sema ayini, gökyüzü anlamındaki semâ ile aynı kelime değildir; ayinin adı Arapça "s-m-a" kökünden gelir ve "işitmek, dinlemek" anlamını taşır. Yani sema ayini, aslında "dinleme" demektir: müziği ve ilahi çağrıyı dinleyerek dönme. İki kelime Türkçede aynı yazılır ve bu, sık karşılaşılan bir karışıklıktır. İsim olarak hangi anlam kastediliyor? Türkiye'de aileler bu ismi çoğunlukla gökyüzü anlamını düşünerek seçer.

Semazen ve Mevlevi geleneği

Sema ayinini icra eden kişiye semazen denir. Bu ayin, Mevlana Celaleddin Rumi'nin öğretisi çerçevesinde şekillenmiş ve Konya merkezli Mevlevi geleneğinde kurumsallaşmıştır. Semazenin bir eli göğe, bir eli yere dönüktür; alınanın aktarıldığını simgeler. Ayin, kültürel miras olarak uluslararası düzeyde tescillenmiştir ve Türkiye'nin dünyaya en çok tanınan kültürel simgelerinden biridir. Sema adı, bu bağ üzerinden Türk kültürünün merkezî bir geleneğine dokunur.

Türkiye'de Sema

Sema, Türkiye'de özellikle 1960-1990 arası kuşakta yaygın kullanılmış kadın isimlerindendir. Aynı dönemin isimleri arasında Semra, Selma, Nurten, Nermin, Sevim sayılabilir. Bugün yeni doğanlarda daha az tercih edilmekle birlikte isim hiç yabancılaşmamıştır. İki heceli ve sonu ünlüyle biten yapısı, aslında bugünkü isim eğilimleriyle de uyumludur; bu yüzden ismin yeniden yükselme potansiyeli, aynı kuşağın uzun isimlerine göre daha yüksektir.