Bade isminin anlamı ve kökeni

Bade kelimesinin sözlük anlamı

Bade, Farsçadaki bâde (باده) sözcüğünden gelir ve sözlük anlamı "kadehteki içki, şarap"tır. İsim olarak seçen ailelerin çoğu bu birebir anlamdan çok, kelimenin Türk edebiyatında yüzyıllar içinde kazandığı mecazi anlamı düşünür. Klasik Doğu şiirinde bâde neredeyse hiçbir zaman düz anlamıyla kullanılmaz; coşkuyu, kendinden geçmeyi, ilahi aşkın sarhoşluğunu anlatan bir simgedir. Bu yüzden ismin çağrışımı içki değil, coşku ve kendinden geçiştir.

Divan şiirinde bade

Divan edebiyatında bâde, mey ve sâki ile birlikte en yüklü mecazlardan biridir. Tasavvuf geleneğinde bâde, ilahi aşkın verdiği sarhoşluğu; sâki, bu aşkı sunanı; meyhane ise dergâhı temsil eder. Yani yüzyıllarca yazılan binlerce beyitte bâde, gerçek bir içkiyi değil manevi bir hali anlatır. Fuzûlî'den Şeyh Galib'e uzanan bu gelenek, kelimeyi Türkçenin edebi hafızasına derinlemesine yerleştirmiştir. Bade adını taşıyan bir çocuk, farkında olmadan bu birikimi de taşır.

Halk edebiyatında bade içme

Bade kelimesinin Anadolu halk edebiyatında bambaşka bir yeri vardır. Âşıklık geleneğinde "bade içmek", bir gencin rüyasında kendisine sunulan bir içeceği içmesi ve uyandığında saz çalıp doğaçlama şiir söyleyebilir hale gelmesidir. Bu anlatı Âşık Garip, Kerem ile Aslı gibi halk hikâyelerinin merkezinde yer alır ve pek çok halk ozanının kendi hayat hikâyesinde de geçer. Bu gelenekte bade, yeteneğin ve ilhamın kaynağıdır. İsmin "ilham, coşku" çağrışımı buradan da beslenir.

Türkiye'de Bade ismi

Bade, Türkiye'de 2000'li yıllardan itibaren yaygınlaşan kısa kadın isimlerindendir. Bade, Ada, Ela, Mai, Lal, Naz, Duru gibi iki heceli ve yumuşak isimlere yönelen genel eğilimin parçasıdır. İsmin edebi arka planı geniş biçimde bilinmese de, ses yapısının hoşluğu tercih edilmesinde belirleyicidir. Bazı aileler kelimenin düz anlamı nedeniyle tereddüt eder; bu tamamen kişisel bir tercihtir. Türkçede kelimelerin düz anlamı ile isim olarak kazandıkları anlamın ayrışması yaygındır ve Bade bunun tipik örneğidir.