Bebekte ek gıdaya geçiş: ne zaman ve nasıl başlanır?

İlk altı ay bebeğe yalnızca anne sütü, anne sütü alamıyorsa mama önerilir; ihtiyacı olan her şey bunda var. Sadece anne sütü alan bir bebeğin bu aylarda suya bile ihtiyacı olmuyor. Ek gıdaya genelde altıncı ay dolduğunda başlanıyor. Zamanlamayı ve ilk besinleri bebeğin doktoruyla konuşarak belirle; aşağıdakiler genel çerçeve.

Hazır olduğunu nasıl anlarsın?

Altı aya yaklaşan bir bebekte şunlara bak:

• Destekle dik oturabiliyor, başını rahatça tutuyor.
• Siz yemek yerken ilgiyle izliyor, tabağa uzanıyor.
• Ağzına konan kaşığı diliyle hemen dışarı itmiyor.
• Ağzıyla çiğner gibi hareketler yapıyor.

Dördüncü aydan önce ek gıdaya başlanmaz. Altı aydan önce başlamak için bir neden varsa bunu doktor değerlendirir. Çok geciktirmek de iyi değil, çünkü altıncı aydan sonra bebeğin demir gibi bazı besinlere ihtiyacı artıyor ve bunu yalnızca sütle karşılayamıyor.

İlk haftalar

Tek bir besinle ve birkaç kaşıkla başla. Kıvam önce pürüzsüz bir püre olsun, haftalar içinde ezmeye, sonra küçük ve yumuşak parçalara geç. Bebeğin acıkmış ama ağlayacak kadar aç olmadığı, dinlenmiş olduğu bir saati seç.

Sık başlanan besinler kabak, havuç ve patates gibi sebze püreleri; elma, armut ve muz gibi meyveler ve yoğurt. Altıncı aydan sonra demir ihtiyacı arttığı için demir açısından zengin besinler de listeye erkenden girmeli; hangilerinden başlayacağını doktorunla konuş. Tek bir doğru sıra yok; doktorunla konuştuğun planı izle.

Anne sütü ya da mama bu dönemde de devam ediyor. Ek gıda onun yerini birden almıyor, yavaş yavaş yanına ekleniyor.

Yeni besinleri tek tek dene

Her yeni besini birkaç gün tek başına ver, sonra bir sonrakine geç. Çok kullanılan yöntem üç gün beklemek. Böylece bir tepki olursa hangi besinden olduğunu anlarsın; aynı gün iki yeni besin denersen bunu ayırt edemezsin.

Yeni bir besinden sonra döküntü, kusma, ishal ya da yüzde şişlik görürsen o besini kes ve doktoruna danış. Nefes almakta zorlanma, dudaklarda ya da dilde şişlik gibi ani bir tepkide beklemeden acile git ya da 112'yi ara. Ailede besin alerjisi varsa yumurta, yer fıstığı, balık gibi alerji yapma ihtimali yüksek besinleri denemeden önce doktorunla konuş.

Bir yaşından önce verilmeyenler

• Bal: Bebeklerde botulizm denen ciddi bir zehirlenmeye yol açabilir. Bir yaşına kadar bir tadımlık bile verme.
• İçecek olarak inek sütü: Bir yaşından önce bardakla ya da biberonla inek sütü verilmez. Yoğurt ek gıdada kullanılabilir.
• Tuz ve şeker: Bebeğin yemeğine eklenmez. Fazla tuz böbreklerine yük olur, şeker de damak tadını tatlıya alıştırır. Hazır çorbalar ve et suyu tabletleri de tuzludur.

Boğulmaya karşı

Bütün üzüm, bütün ya da iri parça kuruyemiş (fındık, ceviz, yer fıstığı), sosis, çiğ havuç ve elma parçası gibi sert ya da yuvarlak yiyecekler boğulma riski taşır. Bütün kuruyemiş bir yaşından sonra da küçük çocuklar için risklidir. Üzüm verilecekse uzunlamasına dörde bölünür; sert sebze ve meyveler yumuşayana kadar pişirilir ya da rendelenir.

Bebek yemek yerken her zaman dik oturur (mama sandalyesinde ya da kucağında) ve gözünün önündedir; onu yemekle yalnız bırakma. Öğürmek, ağza fazla gelen lokmayı öne iten bir reflekstir ve ilk aylarda sık görülür. Boğulan bebek ise genelde sessizdir, öksüremez ve nefes alamaz. Bebeklerde boğulmaya karşı ilk yardımı öğrenmek için bu dönem iyi bir zaman.

Püre mi, parmak yiyecek mi?

Bazı aileler kaşıkla püreyle başlıyor, bazıları bebeğin yumuşak parçaları kendi eliyle tuttuğu yöntemi (BLW) seçiyor, birçoğu da ikisini karıştırıyor. Hangisini seçersen seç güvenlik kuralları aynı. Parmak yiyeceklerin, iki parmağının arasında kolayca ezebileceğin kadar yumuşak olması gerekiyor.

Yemek istemiyorsa

İlk aylarda yediği miktardan çok yeni tatlarla tanışması önemli; asıl besin hâlâ anne sütü ya da mama. Bir besini ilk denemede reddetmesi çok yaygın. Aynı besini başka günlerde tekrar sun; bazen sekiz-on denemeden sonra kabul ediliyor. Zorla ya da oyalayarak yedirmeye çalışma, yemekle arası bozulabilir. Uzun süre neredeyse hiçbir şey yemiyorsa ya da kilo almıyorsa doktoruna danış.

Sık sorulanlar

Su ne zaman verilir? Ek gıdaya başlayınca öğünlerle birlikte az miktarda su verilebilir. Ne kadar vereceğini doktoruna sor.

Hazır kavanoz mama mı, ev yapımı mı? İkisi de olur. Evde hazırlarken temizliğe ve tuz ya da şeker eklememeye, hazır üründe etiketteki içeriğe ve yaş bilgisine bak.

Bebeğin dik ve güvenle oturması için mama sandalyesi yazımıza, kilo takibi için persentil aracına bakabilir, ek gıda deneyimlerini bebek bakımı sorularında paylaşabilirsin.

Bu yazı genel bilgi içindir, tıbbi tavsiye değildir.