Yenidoğan bakımı: ilk 30 günde bilmen gerekenler

İlk ay çoğu aile için beslemek, bez değiştirmek ve kısa uykulardan oluşuyor, gece ile gündüz birbirine karışıyor. Bebek günün büyük kısmını uyuyarak geçiriyor ama iki-üç saatte bir acıkıyor ve henüz bir düzeni yok. Bu karmaşa normal. Acıktığında beslemen, rahatsız olduğunda yanında olman bu ay için yeterli.

Aşağıdakiler genel bilgi. Emin olamadığın her şeyi çocuk doktoruna ya da aile hekimine sorabilirsin; ilk ayda bu soruların çok olması da normal.

Beslenme

İlk altı ay için önerilen besin anne sütü. Yenidoğan günde 8-12 kez, istedikçe emer. Mama alıyorsa ne kadar ve ne sıklıkla vereceğini doktorunla konuş. Emzirmede zorlanıyorsan (bebek memeyi almıyor, meme ucun çok acıyor ya da kilo almıyor gibi geliyor) bir emzirme danışmanından ya da doktorundan erkenden destek iste; bu sorunların çoğu ilk haftalarda çözülebiliyor. Ayrıntılar emzirme yazımızda.

Yeterli beslendiğini şunlardan anlarsın: İlk haftadan sonra günde en az altı ıslak bez, düzenli kaka, beslendikten sonra rahatlamış bir bebek ve ilk iki hafta içinde doğum kilosuna geri dönmesi.

Göbek kordonu

Kordondan kalan parça genelde bir-iki hafta içinde kendiliğinden kurur ve düşer. Bu sürede yapılacak şey onu temiz ve kuru tutmak. Bezin üst kenarını göbeğin altına kıvırırsan hava alır ve idrarla ıslanmaz. Çekip koparmaya çalışma, üzerine doktorun önermediği hiçbir şey (pudra, krem, evde hazırlanan karışımlar) sürme. Çevresinde kızarıklık, şişlik, kötü koku ya da akıntı olursa doktora göster.

Banyo ve cilt

İlk günlerde tam banyo yerine ılık suyla ıslatılmış bir bezle silmek yeterli olabilir; ilk banyonun ne zaman yapılacağını doktoruna sor. Sonrasında her gün yıkamak şart değil, haftada birkaç kez çoğu bebek için yeterli. Pişiğe karşı bezi sık değiştir, popoyu temizleyip iyice kurula, gerekirse bir pişik kremi kullan. Birkaç günde geçmeyen ya da yara açan pişiği doktora göster.

Güvenli uyku

Yenidoğan günde 14-17 saat uyur ama bu uyku kısa parçalara bölünmüştür. Ani bebek ölümü riskini azaltmak için her uykuda:

• Bebeği her zaman sırtüstü yatır; yan ya da yüzüstü değil.
• Düz ve sert bir yatak kullan. Yatakta yastık, yorgan, yumuşak oyuncak ya da kenar koruması olmasın.
• Bebek sizin odanızda ama kendi yatağında uyusun.
• Odayı fazla ısıtma, bebeği kat kat giydirme. Ensesi sıcak ve kuru olmalı; terliyse bir kat azalt.
• Bebeğin bulunduğu ortamda sigara içilmesin.

Uykuyla ilgili daha fazlası uyku düzeni yazımızda.

Sarılık

İlk günlerde ciltte ve göz akında hafif sararma sık görülür ve çoğu zaman kendiliğinden geçer. Hastaneden çıktıktan sonra da bebeğin rengine gün ışığında bakmaya devam et. Sararma yüzden göğse, karna ve bacaklara yayılıyorsa, koyulaşıyorsa ya da bebek çok uykulu olup iyi emmiyorsa beklemeden doktora git. Kakasının çok açık renkli, beyazımsı olması da doktora gösterilmesi gereken bir işaret.

Ateş ve acil durumlar

Üç aydan küçük bir bebekte 38°C ve üzeri ateş her zaman acildir. Bebek iyi görünse bile kendi başına ateş düşürücü verip beklemek yerine hemen doktora ya da acile git. Ölçtüğünde vücut ısısının belirgin şekilde düşük çıkması da aynı ciddiyetle ele alınmalı.

Şunlardan biri varsa da vakit kaybetmeden doktora başvur:

• Memeyi ya da mamayı sürekli reddetmesi, ememesi
• Islak bezlerin belirgin şekilde azalması
• Uyandırmakta zorlanacağın kadar uykulu, gevşek ya da tepkisiz olması
• Ne yapsan susmayan, saatlerce süren ağlama
• Nefes almakta zorlanması, çok hızlı soluması, dudaklarda ya da yüzde morarma
• Yayılan ya da koyulaşan sarılık
• Fışkırır gibi, tekrar tekrar ya da yeşil renkli kusma
• Kasılma ya da nöbet geçirir gibi hareketler

Günlük bakımda işine yarayacaklar

Beslendikten sonra bebeği omzuna dik yaslayıp sırtını hafifçe sıvazlarsan gazını çıkarması kolaylaşır. Gaz sancısında bacaklarını bisiklet çevirir gibi oynatmak ya da karnına hafifçe masaj yapmak bazı bebeklere iyi geliyor; huzursuzluk şiddetli ve sürekliyse doktora danış. Tırnaklar çabuk uzar ve yüzünü çizebilir; uyurken bebek makası ya da törpüyle kısaltmak en kolayı. Bebeği tutmadan önce ellerini yıka. İlk haftalarda ziyaretçileri sınırlamak ve hasta olan birinin bebeği kucağına almasına izin vermemek de mantıklı.

Kucak şımartır mı?

Yenidoğanı şımartmaz. Ağlamak bu yaşta tek iletişim yolu: açlık, ıslak bez, gaz, uyku ya da sadece yakınlık isteği olabilir. Kucağa almak, ten tene temas, onunla konuşmak ve göz göze gelmek bebeğin güven duygusunu besler. Her ağlamanın sebebini bulamayacaksın, bu da normal.

Sen de iyi ol

Bebeğe bakabilmek için senin de uyuman, yemen ve yardım alman gerekiyor. Doğumdan sonraki ilk günlerde duyguların inip çıkması yaygın; üzüntü, umutsuzluk ya da bebeğe karşı ilgisizlik iki haftadan uzun sürüyorsa bir hekimle konuş. Kendine ya da bebeğine zarar verme düşünceleri olursa hiç beklemeden yardım al. Bu dönem için ayrı bir lohusalık yazımız var.

Aşı tarihlerini bebek aşı takviminden, boy ve kilosunu persentil aracından takip edebilir, aklına takılanları bebek bakımı sorularında sorabilirsin.

Bu yazı genel bilgi içindir, tıbbi tavsiye değildir.